مـَرغ
مـَرغ
نام علمی: Agropyron repens (L.) Beauv .
از خانوادهی گندميان Graminaceae
نام انگليسي: Couchgrass, Twitch _ grass , Quick _ Grass
نامهاي رايج: نجم، ثيل، بيد گياه، ثيل صغير، كرك جرواش (مازندران)، علف قي سگ.
مَرغ گياه علفي پايا و فراواني است كه داراي ريزومهاي سفيد مايل به زرد به قطر 3 ـ 1 ميليمتر با دستههاي باريك و ريشهچههاي كوچك است. ساقهی آن هميشه عمودي و معمولاً بدون كرك است. رنگ برگها سبز رنگ يا مايل به كبود و به ندرت پهنتر از 15 ميليمتر است. گلها و ميوهها بر روي يك محور زيگزاگ شكاف دار و در داخل يك غلاف مسطح و شل محصور شده است. گلهاي آن در فاصلهی خرداد و تير ظاهر ميشوند. طعم ريزوم آن كمي شيرين است.
مَرغ داراي قند، اينوزيت و تريتيسين Rriticin كه از هيدروليز آن لولز و املاح پتاسيم به دست ميآيد. املاح پتاسيم، مقدار كمي اسانس، خواصّ آنتيبيوتيكي، و ريزوم آن حاوي لعاب، مانيتول Manitol و ايززيتول (Inositol) و دكستروز (Dextrose) ميباشد.
قسمت مورد استفادهی گياه مَرغ ريزوم و ساقههاي زيرزميني كه غلط ريشه خوانده ميشود و نيز برگ و ساقههاي جوان كه در بهار يا پاييز جمعآوري شده و پس از شستشوي دقيق ريزومها در سايه خشكانده ميشود.
خواصّ و اثرات دارويي: طبع گياه مَرغ كمي سرد و خشك است.
اين گياه داراي خواصّ مدر، قابض، ضدّ عفوني كنندهی ادراري، مُعرّق، تصفيه كنندهی خون، نرم كننده، تب بر، آنتيبيوتيك و ضدّ ميكرب است.
گياه مَرغ در موارد التهاب در دستگاه هضم و مجاري ادرار، انسداد مجاری کبد و طحال، قولنجهاي كبدي، يرقان، سنگ كليه، نقرس، رماتيسم، آب آوردن نسوج، بواسير، بيماريهاي مزمن پوست، تنظيم ترشّحات غدد داخلي، سنگهاي صفراوي و بيماريهاي سيستم لنفاتيك و گانگليونها، رفع دل پيچه، زخمهاي مثانه و سخت و قطرهقطره ادرار كردن و سل مورد استفاده قرار ميگيرد.
به شكل جوشاندهی 2 ـ 1 قاشق غذاخوري ريزوم خرد شده در يك ليتر آب 10 دقيقه ميجوشانند از اين جوشانده براي درمان التهاب كليه و مثانه، بثورات پوستي و ناراحتيهاي رماتيسمي مصرف ميشود.
دمكردهی بيخ و ريزوم آن براي دل پيچه و زخمهاي مثانه و سخت ادرار كردن نافع است. (20 گرم ريزوم در يك ليتر آب).
ضماد خاكستر مَرغ براي قطع خونروي بواسير و تحليل ورمها مفيد است. هم چنين ريزوم آن در حالات نزلهاي سينه، آب آوردن بافتها و بيماريهاي مزمن پوست نافع است و عصارهی ريشهی آن براي درمان ديابت مصرف ميكنند.
جوشاندهی گياه مخلوط با شيرين بيان براي بيماريهاي حاد به منظور رفع خشكي زبان و فعال كردن عمل دستگاه دفع ادرار و تب مصرف ميشود.
نسخه به عنوان داروي مدر (ادرار آور)
3 تا 4 گرم از ريزوم گياه به صورت دم كرده مصرف ميشود.