سرو تبرى
سرو تبرى-سرو خمرهاى
به فارسى«سرو تبرى»و رقم پا كوتاه و متراكم آن را«سرو خمرهاى»گويند.
نامهاى محلى آن در خوزستان و فارس«نوش»و در علىآباد كتول«سر»مىباشد.دركتب طب سنتى با نامهاى عربى آن«شجرة الحياة»،«عفس»،«صلابه»و«شربين»ذكر شده است.
سرده سرو تبری (Platycladus)، سردهای از درختان همیشهسبز، از دسته مخروطیان (Pinophyta) رده ناژویان (Pinopsida)، راسته کاجیان (Pinales) و تیره سروها (Cupressaceae) است.
تنها گونه موجود در سرده «سرو تبری» خود سرو تبری (با نام علمی Platycladus orientalis) است که با نام سرو خمرهای چینی (به انگلیسی: Chinese Arborvitae) هم شناخته میشود.
مشخصات
درختى است زيبا نوع سرو خمرهاى آن درختى است كوچك و متراكم،بردبار ومتحمل شرايط سخت رويش،با ساقههاى راست و برگهاى كوچك شده كه به شكل فلسدرآمدهاند.انشعابات و شاخهها بادبزنى.ميوهی آن گرد يا تخممرغى شكل و كبود رنگاست و ترشحات صمغى كبود يا نقرهاى سطح ميوه را فرا گرفته است.سرو خمرهاىشبيه سروهاست جز اينكه شاخههاى آن بادبزنى است و ميوهی آن از ١٠ - ٨ فلس تشكيل مىشود.چوب سرو خمرهاى سبك،خيلى معطر و نسبتا سخت كه از آنتربانتين گرفته مىشود و پس از تبخير اسانس آن،صمغ سفيدى با نام سانداراك ١ مىدهد.صمغ سانداراك را بيشتر از گونهی افريقايى و گونهی اروپايى مىگيرند.درخت سرو خمرهاى يا سرو تبرى بومى آسياى معتدل وچين است.در ايران نيز بيشهاى از آن در محل سوركش واقع در درهكتول وجوددارد.در اين بيشه درختان كهن و قطورى وجود دارد و درختان كهن ديگرى از سروخمرهاى در سبزوار و در كرج نيز وجود دارد كه سن آنها چند قرن است.
تركيبات شيميايى
از نظر تركيبات شيميايى در گياه مواد پينىپيكرين ٢ ،كوئرسيترين ٣ [چونگكوئوتونونگ يائوچى]و توجين يا توبين ۴ [نى و چن]و يك اسانس روغنى فرارشامل پينن ۵ ،كاريوفيلن و در آخر يك رزين و تانن[روا]يافت مىشود.مادهی پينىپيكرين خاصيت تنگ كردن رگهاى خونى را دارد.در ريشهی گياه مقدار قابلملاحظهاى اسانس وجود دارد.
خواص-كاربرد
در چين برگهاى اين درخت از داروهاى مرسوم و متداول چينى است و خونريزىرا بند مىآورد[نى و چين].
ساير خواص آن:تلخ و مقوى معده و قابض و خنككننده است[هاو و ديگران].
مدر،تونيك و ضد تب مىباشد[روا].جوشاندهی برگها و يا عصارهی تازهی برگها براى قطعهرنوع خونريزى مفيد است[هو،مك كلور و هوانگ و لوئى].و براى زخم اثنىعشر وزخم معده مفيد است[نى و چن].براى التيام سوزاك[هاو]و سرماخوردگى[استوارت]نافع است.تخم آن داراى مواد مغذى است[كاريونه و كيمورا]،مسكناست[هو]،تونيك و اشتهاآور مىباشد[لوئى]،براى جهاز تنفسى مفيد است،روى سرو تبرى با ميوه ١ .شاتون نر ٢ .گل نر ٣ .گل ماده ۴ .مخروط رسيده ۵ .دانه با بال آن كبد اثر مىگذارد و ترشح مفرط عرق را كنترل مىكند[استوارت و هوپر].در مواردطپش قلب به عنوان داروى مؤثرى تجويز مىشود و به علاوه براى بىخوابى وعصبانيت مفيد است[لوئى].سرفه را تسكين مىدهد[استوارت]،و براى ناراحتى واختلالات تشنجى اطفال اثر مفيد دارد.از برگها و تخم آن براى معالجهی خونريزى وتسكين دردهاى روماتيسمى و بيمارىهاى زنان استفاده مىشود[چونگ-كوئوتونونگ يائوچى].
جوشاندهی بندها و مفصلهاى شاخههاى درخت در استعمال داخلى براىسرماخوردگى و روماتيسم نافع است و در استعمال خارجى براى رفع ناراحتىهاىپوستى مفيد مىباشد.از رزين آن مخلوط با رزين كاج براى تحليل تومور استفادهمىشود.با گرد پوست سفيد آن مخلوط با موم و چربى خوك پمادى درست مىكنندكه براى معالجهی سوختگى از آتش و يا آب مفيد است و براى رويش مو در محلزخمها كه موى آن ريخته باشد نافع است[استوارت].در هندوچين از گرد برگهاى آن به عنوان قاعدهآور و از تخم آن چون تونيك براى تقويت نيروى جنسى مىخورند ودر موارد اسهال خونى و تهوع نيز بسيار مفيد است[پروت و هرير].
از جوشاندهی سرشاخههاى آن براى معالجهی اسهال خونى و ناراحتىهاى جلدى وسرفه استفاده مىشود[كرووست و پتلو و فوكود].
خواص و كاربرد اين گونه خيلى شبيه گونهی شرقى ياد شده است.مقدار خوراك درمورد هر دو گونه به اين صورت است كه عصارهی روان گياه را ۴ - ١ گرم در روزمىخورند.در مورد جوشاندهی برگها و بندهاى برگها از محلول ١٠ گرم برگ در هزارگرم آب استفاده مىكنند و در استعمال خارجى از جوشاندهی غليظتر استفاده مىشود.