مـرزه
مـرزه
نام علمی: Satureia bortensis L .
از خانوادهی نعنا Labiatae
نام انگليسي: Annul
نامهاي رايج: صعتر، ايشن، اويشنشيرازي، اوشن، ندْغْ (عربي)، گلْكليك (تركي)، صعترالبر، افشن، پرشم (حاجي آباد سيرجان).
مرزه گياه يك ساله بسيار معطّري است كه طول آن بين 30 تا 45 سانتيمتر است. ساقه و شاخههاي آن از كركهاي نرمي پوشيده شده است. بر روي شاخهها و برگهاي زوجي تخم مرغي شكل كشيده با نقطههاي ارغواني ميرويد. گلهاي كوچك دو لپهاي سفيد يا صورتي رنگ و در گروههاي 3 تا 6 تايي در محور برگهاي بالايي شاخهها در اواخر تابستان، تا اواسط پاييز شكوفه ميكنند.
مرزه حاوي تانن، قندهاي مختلف، موادّ چرب و اسانس است كه اسانس آن حاوي موادّي از قبيل كارواكرول، ترپن، سين و نوعي فنل است.
قسمت مورد استفادهی دارويي مرزه برگ و كليهی اعضاي هوایي آن يعني شاخههاي برگ دار و گلدار آن است. برگ و ساقهی آن را معمولاً قبل از شروع گل دادن بايد برداشت كرد و در سايه خشكاند.
خواصّ و اثرات داروئي: طبع مرزه گرم و خشك است.
مرزه داراي خواصّ درماني ضدّ كرم كدو، ضدّ نفخ، اشتها آور، مقوّي معده، مُسكّن درد دندان و دردهاي رماتيسمي و عصبي، مدر، بادشكن، ضدّ نزله و ضدّ اسهال، قاعده آور، مقوّي و نيرو دهنده، تسهيل كنندهی عمل هضم و... به كار ميرود.
مرزه در موارد بيماري آسم، ناراحتيهاي سينه، سوءهاضمه، يرقان، رفع اسهالهاي حاد و مزمن، سياتيك، ورم غدد لنفاوي، نقرس، جرب، فلج، سرفه، لاغري، ورم طحال، تقويت قواي باه، نفخ و التهابات شكم، التهاب قولون، دردهاي رماتیسمی و دردهاي عصبي و تسكين دردهاي رحم و... به كار ميرود.
دم كردهی 10 گرم گل مرزه با نمك و سركه مسهل خوبي براي بلغم و سودا بوده و مدر و قاعده آور است.
مرزه هضم غذا را آسان و معده را گرم ميكند و نفخ و التهابات شكم را برطرف ميكند و عفونت معده را از بين ميبرد.
مرزه كرمهاي معده و كرم كدو را دفع ميكند.
در سوء هاضمه، يرقان و در رفع اسهالهاي حاد و مزمن اثرات قاطعي دارد. خوردن مرباي مرزه با عسل در رفع زردي رخسار و درخشاني رنگ رخسار و زيبایي اثرات مفيدي دارد.
خوردن تخم مرزه با آب انجير جهت سرفه، تنگي نفس و درخشاني رنگ چهره بسيار مفيد است.
دم كردهی 1 تا 3 گرم در 100 گرم آب جوش مخلوط با آب كرفس جهت خرد كردن سنگ مثانه و رفع قطرهقطره و سخت ادرار كردن بسيار مفيد است.
دم كردهی 9 گرم در 100 گرم آب جوش به عنوان داروي ضدّ درد و بادشكن استفاده ميكنند.
در استعمال خارجي جهت تسكين دردهاي رماتيسمي و دردهاي عصبي و کودکان مبتلا به راشيتيسم جوشاندهی حاصل از مرزه را با آب وان حمّام يا به يك سطل آب افزوده و عضو مورد نظر را در آن قرار ميدهند. ضماد آن با روغن زيتون براي انواع دردهاي پيچش شكم، برآمدگي ناف و دردهاي عضلاني به صورت ماليدن در موضع نافع است.